De Leidse ervaringskunstenaar Roos Tulen verzamelt, zoekt en deelt ervaringen van haarzelf maar vooral die van anderen. Op deze wijze gaat Roos verder dan de individuele ervaring. Met haar onlangs uitgekomen werk ‘THUIS’ bundelt ze deze keer zelfs 100 perspectieven tot één werk, tot één boek. ‘Alles is met elkaar verbonden, het is écht samen.’ Maar THUIS is zeker geen ‘gewoon’ boek. Door de Japanse bindwijze geeft Roos lezers een hele ervaring mee. Elke pagina moet eerst losgesneden geworden.

Leidscement: Je nieuwe werk THUIS is net uitgebracht, kan je iets vertellen over de aanleiding naar dit boek?

Roos: Normaal gesproken maak ik altijd hele grote kunstwerken, dingen die niet per se in het museum horen. Dit doe ik ook als een soort protest tegen het concept van een museum. Maar in 2020 was ik, als één van de jongere Leidse makers, genomineerd voor de Hermiene van Bers Beeldende Kunstprijs. Toen moest ik dus iets gaan maken wat wél in het museum hoort. Dat is natuurlijk een super bijzondere kans als maker, een kans die honderden mensen nooit krijgen. Dus ik dacht: hoe tof is het, om dit met zoveel mogelijk mensen te delen en hoe kan ik die ervaring delen?

Een paar jaar geleden was ik de theorie ‘de wijsheid van de menigte’ tegengekomen. Deze theorie stelt dat als je aan 100 mensen vraagt hoeveel M&M’s erin een pot zitten, dat het gemiddelde van al die antwoorden, met om en nabij 1 of 2 afwijkend, daadwerkelijk het aantal is wat in die pot zit. Deze theorie wilde ik toen gaan toepassen op een thema dat actueel en universeel is, maar tegelijkertijd ook heel persoonlijk. Zo kwam ik op het thema ‘thuis’. Thuis is een thema dat iedereen begrijpt en ook erg actueel is, omdat men door de pandemie hierop wordt teruggeworpen.

Dit thema heb ik toen gecombineerd met de theorie ‘de wijsheid van de menigte’ om zoveel mogelijk mensen te betrekken bij mijn expositie. Ik heb 123 brieven gestuurd naar inspirerende mensen uit Leiden en omgeving met de vraag: Wat is thuis? Want ik ga op zoek naar het gemiddelde. Uiteindelijk heb ik 100 kunstwerken teruggekregen. Kunstwerken die allemaal hun eigen verhaal hebben, een eigen reden waarom ze gemaakt zijn. Zo heb ik eigenlijk een hele andere benadering toegepast. Dit is anders dan de ervaringskunst die ik normaal gesproken beoefen, dit is ‘articipation’. Het gaat over de diepere lagen die wij als personen willen vertellen vanuit ons verhaal, vanuit onze handen en hoe je daarin verbinding kan vinden. Dit alles is uiteindelijk geëxposeerd in de Lakenhal.’

Uiteindelijk heb je dit alles samengevoegd tot een boek. Vanuit waar kwam de inspiratie om dit te doen?

‘Ik houd ervan als je begrijpt waarom iemand iets heeft gemaakt. Pas dan kan ik me echt inleven in een kunstwerk. Dat is wat mij verrijkt als persoon en wat ik zie als het belang van kunst. Dus ik dacht: als ik nou een boek maak en aan iedereen vraag wat het is dat zij gemaakt hebben en waarom en dit vervolgens samenvoeg, krijg ik een prachtig werk vol met inlevingsmogelijkheden. Het heeft me ook echt aangezet om naar mezelf te kijken, naar mijn leven. Waarom wil ik dit graag? Waarom zie ik dingen zo? Maar ook: waarom is de kunstwereld zoals die is? Als ik één werk maak, dan is er één perspectief, maar nu heb ik een werk waarin 100 perspectieven naar voren komen. Of dat dan per definitie beter is, dat weet ik niet. Maar in mijn ogen moet het er in ieder geval zijn. Nu ziet men meer dan alleen het werk van de geselecteerde kunstenaars die het beeld hebben gevangen van de tijd waarin we leven.’

Wat heeft gedurende dit hele proces de meeste indruk op je gemaakt?

‘Wat de meeste indruk op mij heeft gemaakt is dat mensen zichzelf zo blootgaven aan mij. Buiten de vakmanschap en de schoonheid van de werken, raakte ik overdonderd van waar het echt over ging; over liefde, verlies, samenzijn, gezien worden en nog veel meer. Ik denk dat ze ook meer blootgaven omdat ze onderdeel waren van een groter geheel. Dat mensen misschien dachten: niemand kijkt écht naar mij, want ik hoor bij de rest. Wat zij deelden vond ik zo bijzonder en mooi, maar soms ook er spannend en overweldigend. Ik voel me ook erg verantwoordelijk voor wat mensen met me hebben gedeeld. Zo deelde iemand voor het eerst in haar leven dat ze een zware angststoornis heeft en dat haar werk daarover gaat. Dit vind ik zo waardevol. Door dingen te delen, leren we van elkaar en kan men op elkaar en elkaars ervaring doorgroeien. Dat vind ik mateloos fascinerend. Want waar stonden we eerst? Waar gaan we heen en hoe heeft iets impact gehad op waar we nu zijn?’

Wat heb je meegekregen door de theorie ‘de wijsheid van de menigte’ toe te passen op het thema ‘thuis’?

‘Veel mensen vragen aan me wat is het gemiddelde? Wat is het resultaat? Dat willen ze graag weten. Maar ik merkte dat het eigenlijk de vraag was om de motor aan te zetten, niet om het antwoord te vinden. Mensen verwachten vaak wel een antwoord. Als je het antwoord hebt, kan je het namelijk ‘afvinken’. Maar de vraag is veel belangrijker dan het antwoord en hier ben ik gaandeweg het proces echt achter gekomen. Het heeft echt veel nieuwe dingen aangezet in mij. Het is juist de bedoeling dat je er meer over na gaat denken en niet dat je iets ‘weet’. Het gaat om het samen zijn. Het is geen antwoord op de vraag: hoeveel M&M’s zitten er in een pot. Het is een persoonlijk, filosofisch, sociologisch antwoord wat mensen geven en geen eenvoudig nummer. Maar als ik het zoeken van het gemiddelde niet als ‘doel’ had gesteld, waren de werken misschien wel nooit zo diepgaand geleverd. Omdat de kunstenaars nu in relatie tot zichzelf staan, in relatie tot het werk en dan in relatie tot het publiek. Alles is met elkaar verbonden, het is écht samen.’

Klik hier voor meer informatie en om THUIS aan te schaffen.

Elly Jousma

Elly Jousma

Andere berichten

Anne van den Dool
oktober 31, 2022
Anne van den Dool
september 19, 2022
Anne van den Dool
augustus 10, 2022