Je gaat het pas zien als je het doorhebt: sinds afgelopen zomer staat ‘Safehouse Rulo’ van kunstenaar Izaak Zwartjes tegen de gevel van het Kamerlingh Onnes Gebouw. De schuilplaats vervaardigd uit verschillende onderdelen, waaronder een giertank en een boot, is opvallend in zijn onopvallendheid en maakt onderdeel uit van de MensenRechtenKunstroute van Amnesty Leiden. Nu de gure wintermaanden aangebroken zijn krijgt het werk eindelijk ook zijn functie als verblijfplaats. Ieder weekend in december bivakkeert Zwartjes in het safehouse. Het liefst luistert hij hierbij naar de ervaringen van vluchtelingen, daklozen en anderen die tussen de wal en het schip leven.

Zwartjes: ‘De boot op het dak heb ik ooit gekregen. Ik heb ermee over het IJsselmeer gevaren terwijl hij eigenlijk lek was, dat was constant hozen. Hij staat nu op het dak als symbool van vrijheid, maar ook symbool voor de vluchteling die met gevaar voor eigen leven op zoek is naar een huisje in het beloofde land. De giertank heb ik ooit van een boerin gekregen. Bij Beelden In Leiden heeft hij gestaan als een soort sleurhut, toen kon ik er ook al in slapen. Het is een mobiele bunker waarmee je je kunt beschermen tegen nucleaire aanvallen of gewoon tegen de buitenwereld. Met beton overheen als een soort coconisme, is dat een echt woord? De wens om omhuld te zijn, dat bedoel ik ermee.’

LeidsCement: Eerder reed je in een omgebouwde tractor heen en terug naar Ameland en bouwde daar een hut op het strand waar je vijf dagen in sliep. Opvallend was ook je ‘nest’ aan de Meelfabriek op 32 meter hoog waarin je meerdere nachten verbleef. Welke aantrekkingskracht heeft dat gegeven van schuilplaatsen op jou als kunstenaar?

‘Ik zoek met mijn onderkomens de vrijheid op en tegelijkertijd zoek ik naar de grenzen van die vrijheid. Het verblijven mijn eigen werken voelt als een retraite en als een vlucht naar een plek waar je tot jezelf kan komen. Loskomend van de maatschappij kun je er je eigen autonome en in vrijheid gecreëerde gedachten ontwikkelen. Die zoektocht naar vrijheid is misschien wel mijn reactie op onze overgereguleerde maatschappij en is een terugverlangen naar een wereld die vrij is zoals in je kindertijd, waarin je een hut kon bouwen en in zelfgebouwde karretjes rond kon rijden.’

Het werk staat er al sinds de zomer. Waarom neem je het nu pas in gebruik als verblijfplaats?

‘Ik moest de binnenkant nog helemaal af maken, dat kostte een hoop tijd. Ik wilde alles precies naar mijn zin maken en achteraf gezien was het ook niet logisch om dat in de zomer te doen. Nu in de kou is het veel realistischer. Té comfortabel is gewoon niet prettig.’

Naast dat je er zelf gaat verblijven zoek je ook mensen om mee in gesprek te gaan over de thema’s van dit werk, zoals vrijheid. Welke mensen zoek je hiervoor?

‘Ik ben op zoek naar mensen die in de overgereguleerde maatschappij tussen de wal en het schip vallen. Mensen die soms niets verkeerd hebben gedaan maar puur door ongeluk alles zijn verloren, die zonder eigen plek leven. In deze schuilplaats wil ik met hen in gesprek gaan en ze een kop koffie of soep aanbieden. Ik wil graag hun ervaringen horen en ik hoop dat dit werk daar een aanleiding en een veilige plek kan zijn. Daarom ben ik hier, ieder weekend van december.’

Eind december wordt het werk weer afgebroken. Gaan we de gebruikte onderdelen daarna weer ergens terug zien?

‘Het is bijna een soort bouwpakket geworden en zo kan het ook weer elders opgebouwd worden, als iemand daarop zit te wachten. Maar soms moet het ook gewoon klaar zijn, anders blijf je maar slepen met diezelfde materialen. Misschien wordt het herplaatst, maar anders wordt het met een grote grijper opgepakt en vervolgens in elkaar geperst. Behalve de balken, die ga ik zeker hergebruiken.’

Sophie Jansen

Sophie Jansen

Andere berichten

Sophie Jansen
januari 18, 2022
Anne van den Dool
januari 12, 2022
Anne van den Dool
december 15, 2021