Leiden kent vele locaties die een rol spelen in de geschiedenis en het heden van de mensenrechten, en vanaf zondag organiseert Amnesty een wandelroute langs deze plekken. In de context van deze route krijgt het centrum ook drie nieuwe openbare kunstwerken, gemaakt door respectievelijk Emma van Noort, Inge Reisberman en Izaak Zwartjes. Deze werken zullen het komende halfjaar te zien zijn en werden mede gemaakt met steun van het Lucas van Leyden Fonds. Een week voor de opening peilden we de kunstenaars en spraken we over de manier waarop hun werk aan mensenrechten refereert.

Emma van Noort houdt het publiek een spiegel voor

‘Ik ben nu een beetje aan het bevatten dat het eindelijk staat,’ aldus Emma van Noort vanaf de locatie waar haar werk staat: de oude Universiteitsbibliotheek. Haar werk uit de serie He Painted Clouds bestaat uit spiegels op hoge palen, en zelfs op onze video call is de reflectie van de zon en de lucht hierin zichtbaar. Emma: ‘Toen Amnesty vroeg of ik voor deze route een passend werk had wist ik meteen dat ik deze wilde. Niet omdat het nou een heel directe vertaling is van de mensenrechten die centraal staan, maar vooral omdat het een werk is dat kwetsbaarheid laat zien, een gevoel van vrijheid geeft omdat het je omhoog laat kijken en kracht uitstraalt omdat het zo groot is. Ik ben heel benieuwd of die elementen die kijker in een bepaalde mindset brengen en hoe de kunstroute daarmee beleefd wordt.’

Het is een ogenschijnlijk eenvoudig werk, maar de constructie was voor Emma allesbehalve simpel: ‘Ik wil bij mijn werk graag de indruk wekken dat het los op het gras staat. Dat is dus niet zo, de fundering is helemaal ingegraven. Er zitten vier betonblokken van 35 kilo per stuk aan vast, 50 centimeter onder de grond. Met een schep en een grondboor moest ik aan de slag dus, ik heb de blaren nog op mijn handen. Leren lassen, dat heb ik ook nog even gedaan. De spiegels zijn plexiglasspiegels zodat ze niet meteen breken als het gaat hagelen. Dat heb ik uitgebreid getest, ik heb een halfjaar lang spiegels op mijn balkon gehad en heb er zelfs een paar in de vriezer gelegd om te kijken wat vorst zou doen.’

Hoe Emma hoopt dat haar werk uiteindelijk ervaren wordt? ‘Natuurlijk heb ik er zelf mijn ideeën bij en heeft het een achtergrond, maar die context probeer ik in dit geval te omzeilen omdat ik als kunstenaar niet willen zeggen: ‘het gaat hierover.’ Iedereen moet het met zijn eigen context en referentiekader benaderen.’

Inge Reisberman: Van de Meelfabriek naar de Bakkerij

Een heel ander soort werk werd gemaakt door Inge Reisberman. Zij ontwikkelde haar concept in de Meelfabriek en presenteert het in de Bakkerij aan de Oude Rijn. Een heel logische opvolging van locaties, zeker aangezien brood het hoofdthema van haar werk is. Inge legt uit: ‘Brood kun je hierin letterlijk zien maar ook als voeding voor de ziel. In vele religies en culturen staat brood voor delen en voor welzijn, voor een dak boven je hoofd. Brood bestaat uit bakmeel, water en zout: die ingrediënten stonden voor mij voorop en vormen de hoofdbestanddelen in mijn werk bestaande uit een mat, twee schalen en een video.’

Klinkt abstract? Om dit werk te beleven moet je gewoon echt naar de Bakkerij gaan, de locatie van Inges keuze: ‘Het was spannend, want ik ben eigenlijk een ‘binnenkunstenaar’ en werk veel met video. Projecteren doe ik altijd binnen. Daarom wist ik niet precies hoe dit nu aan te pakken. De Bakkerij sprak mij meteen aan omdat het een heel intieme sfeer heeft, je gaat door een smalle steeg naar een kleine patio waar de entree is. Het was meteen de plek voor mij en ik ben heel blij dat het gehonoreerd is, zodat ik bij die entree mijn idee kon vormgeven.’

Het safe house van Izaak Zwartjes

Een onderkomen bestaande uit een oude boot, een gierkar en heel veel andere losse materialen, bevestigd aan het Kamerlingh Onnes gebouw. Dat moet ontzettend opvallen zou je zeggen, maar Izaak Zwartjes is verrast door de natuurlijke manier waarop zijn werk in de omgeving past: ‘Het is natuurlijk best een groot object en het KOG is onderdeel van het historisch centrum van Leiden en dwingt respect af, dus als je daar iets wilt bouwen met een oude giertank en een houten boot kan ik me voorstellen dat mensen even achter hun oren moeten krabben. Uiteindelijk viel het heel mooi samen, ik was zelf ook verbaasd. Eigenlijk is het verdekt opgesteld en past het naadloos op die plek.’

Wie bekend is met het werk van Izaak zal wellicht wat elementen herkennen: ‘Het is een nieuw werk, opgebouwd uit delen die ik eerder heb gebruikt. De boot en de gierkar heb ik gekregen. Tijdens Beelden in Leiden vormden ze een slaapplek op wielen, bijna een soort sleurhut. Er heeft ooit stront in gezeten maar het slaapt prima, heel beschut in een capsule. Nu wordt dat weer mogelijk in deze nieuwe situatie bij het KOG. Je kunt er zelfs met zijn tweeën in slapen en dat is precies de bedoeling van het project. Safe House RULO, in samenwerking met de barmhartige samaritaan, om samen met vluchtelingen, mensen die zich tussen de wal en het schip bevinden, te verblijven en in gesprek te gaan. De boot is een symbool voor vrijheid en ik hoop iets op te wekken rond het recht op huisvesting. Normaal ben ik mijn werk altijd van alle kanten aan het afkraken, maar deze is toevallig wel mooi gelukt.’

De MensenRechtenKunstroute van Amnesty is vanaf zondag 18 juli te beleven in de Leidse binnenstad. Kijk hier voor meer informatie.

Dit artikel verscheen eerder op de website van het Lucas van Leyden Fonds, dat dit project mede mogelijk maakt.

Sophie Jansen

Sophie Jansen

Andere berichten

Sophie Jansen
augustus 3, 2021
Roos Tulen
augustus 2, 2021
leidsCement
juli 30, 2021