In 2022 draagt Leiden de titel European City of Science. Dat betekent een grote internationale conferentie in juli van dat jaar, maar vooral 365 dagen vol wetenschap en natuurlijk ook cultuur. Meta Knol, voorheen directeur van Museum De Lakenhal, is directeur van Leiden European City of Science 2022 (Leiden2022) en geeft daarmee leiding aan dit project. Wij spraken Meta over haar nieuwe baan, over de verbinding tussen wetenschap en maatschappij en over het organiseren van een gigantisch themajaar in onzekere tijden.

Meta, je zou eigenlijk slechts dit jaar bij Leiden2022 betrokken zijn en daarna terugkeren naar Museum De Lakenhal. Waarom heb je besloten deze nieuwe functie te behouden?

‘Sinds ik 24 jaar oud was heb ik in musea gewerkt, inmiddels meer dan de helft van mijn leven. Ik kon me eigenlijk geen leven buiten het museum voorstellen. De Lakenhal, zoals het nu geworden is na de verbouwing, is een plek waar ik enorm aan gehecht ben geraakt. Toen  ik gevraagd werd voor Leiden2022 had ik niet de ambitie om de museale sector te verlaten. Maar er moest heel snel iets gebeuren en ik wilde de organisatie wel graag uit de brand helpen, dus hebben we de afspraak gemaakt voor een tijdelijke klus.

Ik merkte dat er veel energie in het project zat, en ook dat ik het heel leuk vond om zo vanuit bijna niets een organisatie op te starten met alles wat daarbij komt kijken. Van een instituut van 7500 vierkante meter, 24.000 objecten, 45 werknemers en nog een hele rits vrijwilligers en andere betrokkenen ging ik terug naar een keukentafel, een telefoon en een fiets. Door alle COVID-ellende heen ben ik gaan proberen om zoveel mogelijk dingen in beweging te zetten. Bovendien had ik mezelf al voorgenomen om mijn heil niet elders te zoeken maar juist waar ik woon, waar ik leef, waar ik werk. Voor zover dat in mijn macht ligt wil ik híer betekenis toevoegen, in Leiden. Investeren in het lokale, daar sluit dit werk heel goed bij aan.’

Eén van de meest opvallende momenten in jouw carrière als museumdirecteur was het NRC-artikel waarin je pleitte voor de stadsfunctie van het museum en tegen tentoonstellingen als ‘blockbusters.’ Is dat een instelling die je meeneemt naar deze nieuwe functie?

‘Absoluut. Ik ben mede-initiatiefnemer van Stichting 2030, die in Leiden actief is om mensen actief aan te zetten tot concrete Sustainable Development Goals. Het bewustzijn groeit dat we niet langer door kunnen gaan met wat ik onze collectieve ‘groeiverslaving’ noem. Er moet iets veranderen, om onze kinderen ook nog een duurzame toekomst te kunnen geven. Bij Leiden2022 hadden we vier jaar geleden misschien gezegd: we gaan miljoenen nieuwe bezoekers naar de stad trekken, en hoewel we de stad nog steeds een economische impuls willen geven zijn we ons bewust dat we dat moeten doen binnen de grenzen van het duurzame.’

Meta Knol

In 2022 vindt in Leiden, op welke manier dan ook, het EuroScience Open Forum, een grote wetenschapsconferentie plaats. Maar waarom is dit jaar ook voor alle ‘gewone’ Leidenaren van belang?

‘Wetenschap is een fundament van de samenleving. Kijk maar wat er nu met COVID gebeurt: het zijn uiteindelijk de wetenschappers die vaccins ontwikkelen. Dit jaar is een kans om die brug tussen wetenschap en samenleving te versterken. Dat doen we door Leiden 365 dagen lang door mensen samen te brengen op basis van hun interesses, zoals met het programma Kennis in de Wijken. We gaan mensen niet aanspreken op hun leeftijd of de buurt waarin zewonen, maar juist op basis van nieuwsgierigheid en interesse. We brengen internationale topwetenschap op een Europees podium maar gaan ook gewoon hele leuke, gekke dingen rond wetenschap, kennis, kunst en kunde doen in de wijken van Leiden en de regio.

Verder geldt natuurlijk dat we de lessen van deze pandemie ook meenemen als we het hebben over hybride toegankelijkheid. We gaan zeker zorgen dat mensen vanuit huis kunnen meekijken naar het programma. Om het congres heen zorgen we natuurlijk voor een stadsprogramma, zoals het Science in the City Festival in 2022.’

Dat culturele element moeten we zeker ook bespreken. Jij bent als voormalig museumdirecteur voor dit project aangetrokken, dat lijkt me niet toevallig.

‘Of het toevallig is weet ik niet, maar het is wel een hele mooie bijkomstigheid, ook omdat Leiden al honderden jaren een stad van kunst en kennis is. Het is mijn persoonlijke missie om te zorgen dat we door de ogen van kunstenaars naar de wetenschap kunnen gaan kijken, en andersom.’

Het thema van Leiden2022 is Who Knows?. Dat lijkt me gezien de situatie waarin we ons nu bevinden een heel toepasselijk thema, maar ik kan me voorstellen dat het ook een uitdaging is om daar een programma omheen te bouwen.

‘Who Knows? stelt in de eerste plaats de vraag wie kennis heeft. Waar het vroeger zo was dat het patent op kennis automatisch bij de wetenschap lag zie je nu dat informatie via digitale kanalen toegankelijk is voor iedereen, overal ter wereld. Of die informatie nou feitelijk is of niet. De vraag is relevant wie de autoriteit heeft over die kennis. Het antwoord daarop is nu wezenlijk anders dan vóór de digitale revolutie en dat levert allerlei spanningen op. Wat wetenschappelijk bewijsbaar is, is nog niet vanzelf maatschappelijk aanvaardbaar. Datgene wat maatschappelijk wenselijk is, is niet altijd wetenschappelijk aantoonbaar. Het is dus heel erg nodig dat er communicatie plaatsvindt tussen wetenschappers en maatschappij. Dat vraagt van wetenschappers dat ze bereid zijn om uit hun ivoren toren te komen en zich te verdiepen in wat zij kunnen betekenen bij maatschappelijke vraagstukken. En andersom betekent het dat burgers meer begrip zouden moeten ontwikkelen voor het belang van wetenschappelijk onderzoek.

De andere kant van Who Knows? is: wie weet hoe de toekomst eruitziet? Er is zoveel wat we niet weten. Nieuwsgierigheid is wat veel wetenschappers, en ook veel kunstenaars, drijft. Dan is wat je nog niet weet natuurlijk heel interessant. Daar komt bij: Wat je weet, maakt wie je bent. Kennis is ongelofelijk vormend voor onze identiteit. Wat willen mensen weten om daarmee zelf een stap verder te komen? Dat geldt ook als wij nu kijken naar hoe 2022 eruit zou kunnen zien. Wie weet? Ik ben heel benieuwd.’

Sophie Jansen

Sophie Jansen

Andere berichten

Anne van den Dool
oktober 31, 2022
Anne van den Dool
september 19, 2022
Anne van den Dool
augustus 10, 2022