Meer dan ooit is de voorstelling van muziektheatergezelschap de Veenfabriek een reflectie van de werkelijkheid. Op de grens tussen documentaire en theater komen er werkelijke onthullingen over de eigenaren van Nederlandse kranten naar voren. Met een hypothetische ramp als decor, stelt de Veenfabriek de eeuwenoude filosofische vraag; waar doe je goed aan? Wij spraken Joeri Vos, artistiek leider van de Veenfabriek en regisseur van KRANT.

LeidsCement: Zou je kort iets kunnen vertellen over de voorstelling KRANT?

Joeri Vos:

‘KRANT is het eerste deel van een drieluik. Dit deel gaat over de redactie van een krant. Het verhaal speelt zich af op de dag dat er aan de andere kant van de wereld een ramp gebeurt. Eigenlijk vergelijkbaar met wat er vorige week in Tonga is gebeurd, maar dan in de buurt van Chili en nóg groter. Zo’n gigantische aardbeving heeft daar in 1960 al plaatsgevonden en het staat vast dat dit nog een keer gaat gebeuren. Dat zou natuurlijk pas over 1000 jaar kunnen gebeuren, maar in het stuk gebeurt het vandaag. De redactie van de krant bestaat uit allemaal aardige lieve mensen die hun werk goed proberen te doen, wat natuurlijk supersaai klinkt voor theater. Maar het is vandaag ook de dag dat er onthullingen aan het licht komen over eigenaren van het moederbedrijf van de krant. Deze onthullingen worden intern besproken. Wat is waar en wat is complottheorie? Moeten ze in de krant komen of niet? Wat zullen de gevolgen zijn? Om dit gesprek draait de voorstelling echt. Het hele drieluik is met elkaar verbonden door de ramp, maar misschien oneerbiedig gezegd; die ramp is vooral een soort decor waarbinnen mensen zich afvragen; hoe maak je ethische keuzes, waar doe je goed aan? En die onthullingen worden érg spannend!’

Is de voorstelling op bepaalde wijze een reflectie van hoe jij de werkelijkheid ervaart?

‘Ja ik denk het wel, en het is meer dan anders een reflectie van de werkelijkheid die je elke dag in de krant leest. Het speelt zich niet af in een verzonnen wereld, maar in de wereld nu. Het gaat over de echte Nederlandse kranten en hun eigenaren. Het verhaal en de personages zijn verzonnen, maar wat ze onthullen zou zomaar waar kunnen zijn.

Weten zij dat al?

‘Dat weet ik niet. Ik ben wel heel benieuwd. Het zou kunnen dat ze via via een versie van het stuk hebben gelezen. In het stuk is er wederhoor met een vertegenwoordiger van de familie die eigenaar is van de krant, maar in het echt heb ik dat niet gedaan. Ik heb wel zo goed als ik kon m’n feiten gecheckt en een soort onderzoeksjournalistiek gedaan, maar het is een theatervoorstelling. We doen geen beschuldigingen maar vertellen wel heel wat heftige zaken en leggen mogelijke verbanden – of de personages doen dat. De voorstelling zit vol met onthullingen. Niet in dezelfde categorie als de aflevering van BOOS maar wel minstens zo serieus. En die onthullingen zullen in ieder geval voor het grootste deel waar zijn. Maar het zit in het stuk nog in de onderzoeksfase, het staat nog niet in de krant, dus feit, vermoeden, theorie en vragen lopen door elkaar én het is een toneelstuk.

Over welke krant gaat het? En ga je vaker op onderzoek in het vakgebied waar de voorstellingen over gaan?

‘Bijna alle kranten in Nederland zijn in handen van twee Vlaamse families. De familie Leysen en de familie Van Thillo. Over deze families gaat het en het speelt zich af op de redactie van een van hun kranten. Maar welke dat is noemen we niet en dat doet er ook niet toe. Dit verhaal zou zich op meerdere redacties kunnen afspelen. Ik heb een dag meegelopen op een redactie en ik mocht toen overal bij zijn. Het waren hele leuke mensen, ik zou daar best wel willen werken. Daarnaast heb ik met buitenlandse journalisten gesproken. Ik probeer als ik een stuk schrijf altijd wel ergens mee te lopen en mensen te interviewen zodat het echt over mensen en hun werk gaat, en daarnaast om een jargon over te nemen. Zo heb ik eerder meegelopen op de IC en heb ik voor Alles van Waarde een gesprek gehad met een hoge militair. Wat me opviel is dat journalisten wat zenuwachtiger zijn. Zo vroegen ze me of ik niet wilde vertellen dat ik bij hun krant mocht rondlopen en ze wilden weten wat ik met de informatie ging doen.

De voorstellingen staan in het teken van de vraag: Waar doe je goed aan? Vanuit waar kwam de inspiratie voor dit thema?

‘We waren op zoek naar een overkoepelend thema wat onszelf inspireert. Het moet niet een soort gevangenis zijn, maar een vraag die open genoeg is dat we hem vanuit verschillende perspectieven kunnen bekijken. In mijn eerdere drieluik Goede Bedoelingen zat dit thema er ook al in. Ik geloof dat mensen het 99% van de tijd goed bedoelen, maar het alsnog enorm voor elkaar verprutsen. Toch denk ik dat de meesten bijna altijd wel denken dat ze de goede keuze maken. Met dit drieluik leek het me vooral interessant dat het gaat over mensen die professioneel bezig zijn met ‘goed doen’. Ik vind dat journalisten daarbij horen. In het theater gaat het vaak over ethische keuzes. De ouderwetse manier is het kiezen tussen twee kwaden. Maar wat ik zelf merk is dat je vaak tussen veel goeden kan kiezen. Ik merk in mijn omgeving dat sommige mensen zich vastbijten op 1 ding en proberen bijvoorbeeld iedereen op sociale media veganistisch te maken. Zo zijn er een aantal hoofdthema’s en je denkt dan; het is allemaal goed, maar er zit maar zoveel tijd in m’n dag en zoveel geld in m’n portemonnee. Je kan niet de hele wereld redden. Maar wat dan wel en hoe maak je daarin een keuze? Er is niet 1 antwoord, dus we kunnen ons hier zeker 4 jaar mee bezig houden.’

De Veenfabriek is het muziektheatergezelschap van Leiden en legt de focus op interdisciplinaire voorstellingen. Hoe ga je om met de verhouding tussen tekst, spel en muziek?

‘Dat is dus bij deze voorstellingen best wel anders dan anders. Dat is wel goed om ons publiek te laten weten. We hebben eerder MARIA MARIA MARIA gemaakt en GROEI in samenwerking met Naturalis en Susies Haarlok. GROEI was bijna een concert. Er is nu ook livemuziek, maar ik denk dat de Veenfabriek nog nooit zo erg teksttoneel heeft gedaan als we nu gaan doen. Ik werk samen in een artistiek team met John van Oostrum, Bastiaan Woltjer en Milena Haverkamp. Het uitgangspunt bij de Veenfabriek is dat we vanaf het begin af aan – met muziek en theater, componist en schrijver of regisseur – samen aan tafel te zitten en dan bedenken welke kant het opgaat. Het kan bijna helemaal een concert worden zoals GROEI, waar een cd van is uitgekomen en zelfs een recensie over is geschreven in Oor. Of het gaat helemaal de tekst kant op, of iets ertussen in.’

KRANT gaat 4 februari in première in Leiden.

Klik hier voor tickets en meer informatie

Elly Jousma

Elly Jousma

Andere berichten

Anne van den Dool
september 19, 2022
Anne van den Dool
augustus 10, 2022
Anne van den Dool
juli 13, 2022