Maria Maria Maria. Is het een lied, een kreet of een gebed? Het is hoe dan ook de titel van de nieuwe voorstelling van de Veenfabriek. Jacobien Elffers speelt de moeder van iedereen,in een muzikale voorstelling die zich liet inspireren door vele verschillende culturen, historische elementen en hedendaagse verschijnselen. Te gast op de zolder van Scheltema Leiden, het hoofdkwartier van de Veenfabriek, sprak LeidsCement met regisseur Joeri Vos en componist Bastiaan Woltjer. 

Het eerste waar we het over moeten hebben is dit: steeds als ik de titel van de voorstelling lees heb ik het gelijknamige nummer van Santana in mijn hoofd. Gaan we dat in de voorstelling terug horen?

Bastiaan: ‘Nee.’

In dat geval, bedankt voor de oorwurm. 

Joeri: We zaten over de titel na te denken en kwamen wel met ‘Maria Maria Maria omdat het een beetje als een liedje klinkt. Er zit veel muziek in de voorstelling, alleen niet die muziek.’

Bastiaan: ‘De muziek bestaat voor een groot deel uit Marialiederen uit middeleeuws Spanje en uit het vroege christendom in wat nu Libanon is. Toen ik veertien was ging ik, voor het eerst zonder ouders, met vrienden naar een zomerhuisje. Een vriend van me had een bandje bij zich met Cantigas de Santa Maria. Sindsdien, al twintig jaar lang, wil ik daar iets mee. Eerst werkten we aan een voorstelling over Jezus. We zaten dus al een beetje in die hoek en toen heb ik mijn kans gepakt.’

Joeri: ‘Dat zou een grote voorstelling in het Amsterdamse Bos worden maar door corona ging dat niet door. Het idee is geëvalueerd naar Maria, vooral omdat Bastiaan iets met die muziek wilde doen.’

Bastiaan: ‘Dat is zo tof bij de Veenfabriek, we vertrekken niet altijd vanuit een thema dat Joeri als regisseur aandraagt, soms beginnen we juist vanuit de muziek.’

Joeri, hoe ben jij vanuit dat startpunt verder gegaan? Er zijn oneindig veel wegen die je op kunt gaan met dit thema.

Joeri: ‘Je kunt deze hele zolder vullen met boeken over Maria en dan heb je nog meer ruimte nodig. Dat is ook een valkuil, want er is heel veel semi-wetenschappelijks over haar geschreven. Discussies over de onbevlekte ontvangenis en dat soort gedoe, dat leek me allemaal niet zo interessant. Ik ben uitgegaan van de Bijbel en van de Koran, waarin de naam van Maria veel vaker voorkomt. Verder heb ik alle spelers en muzikanten geïnterviewd over hun persoonlijke band met deze figuur. Het is een voorstelling geworden over moederschap, over een moeder wier kind heel succesvol wordt maar ook doodgaat.’

Op welke manier heb je haar een persoonlijkheid gegeven?

Joeri: ‘We hebben eigenlijk drie Maria’s, gespeeld door één actrice, te beginnen met de historische Maria zoals ze in de Bijbel en de Koran voorkomt. De tweede is Maria uit de middeleeuwen, waar je nu in zuidelijke landen nog overal die kleurrijke beelden van ziet. Een soort superheld die alles kan en ook hele vreselijke dingen doet. Daar gaan die cantigas ook over. De derde Maria is degene die we nu nodig hebben. Dit jaar zei de Paus nog dat Maria de moeder is van alle mensen. Dat idee hebben we sterk in de voorstelling verwerkt.’

De moeder van iedereen spelen, dat is nogal een opdracht voor een actrice. Hoe heb je dat met Jacobien aangepakt?

Joeri: ‘Ik wist meteen dat zij dit fantastisch zou gaan spelen. ‘Speel de moeder van allemaal’ of ‘speel een godin,’ dat zijn waardeloze regie-opdrachten. Ik denk ook niet dat ze er op die manier mee bezig is geweest. Ze speelt de situatie op het moment: je kindje wordt geboren, hij is drie, hij gaat dood, dat zijn dingen die je wel kunt spelen. Dat je opeens door iedereen bewonderd wordt ook.’

Bastiaan: ‘Het lijkt Maria allemaal een beetje te overkomen.’

Joeri: ‘Ik denk dat ze heel menselijk is in de voorstelling. Dat is deels gebaseerd op een interview dat ik zag met zangeres Billie Eilish, over hoe je ermee moet omgaan als iedereen je opeens op een voetstuk zet. Wat doe je als je zo bewonderd wordt door iedereen en wat doet dat met jou?’

Bastiaan: ‘In mijn favoriete scène gaat ze op weg naar Bethlehem en eerst vertelt ze dat ze zich supergoed voelt, waarschijnlijk door alle hormonen, maar ze voelt zich ook kut omdat het zwaar is en ze moe is van de hele zwangerschap. Uiteindelijk ligt ze in die stal en heeft ze een soort trip terwijl ze Jezus ter wereld brengt. De muziek gaat daarin met haar mee, de hoogte in.’

Op welke manier heb je de muziek en het verhaal weten te verweven?

Bastiaan: ‘De Cantigas de Maria, waar het allemaal mee begon, gaan over de wonderen die Maria verrichtte en zijn rond de 12e eeuw verzameld door koning Alfonso de Wijze. Toen Alfonso regeerde was er een tijd van vrede met de Moren. Hij was heel erg geïnteresseerd in verschillende culturen en talen en er werkten ook Moorse muzikanten bij hem aan het hof. Die muziek is daardoor sterk beïnvloed. Als ik er nu naar luister hoor ik heel veel percussie en onregelmatige maatsoorten, kort door de bocht klinkt het Marokkaans en dat intrigeert me heel erg.’

Dus niet alleen het onderwerp maar ook de muziek komt voort uit heel veel verschillende culturen.  

Bastiaan: ‘Die wisselwerking van culturele elementen blijf je in de hele voorstelling terughoren. Ik vond het heel tof om deze liederen niet door een klassieke zanger te laten zingen maar door iemand die meer Arabisch zingt. Anass Habib komt uit Marokko en heeft in Syrië gestudeerd, traditionele Syrische muziek en liederen in het Aramees, de taal waarin Jezus sprak. Op die manier is het idee van de muziek in de voorstelling ook heel erg beïnvloed door de muzikanten zelf.’

Een mengeling van religies, van culturen, van invloeden en van kunstvormen. Gaan jullie hiermee nog mensen tegen de schenen schoppen?

Joeri: ‘Ik kan me nauwelijks voorstellen dat mensen hierdoor beledigd raken.’

Bastiaan: ‘Tenzij je echt heel diep vastgeroest religieus bent.’

Joeri: ‘Het is zeker niet de bedoeling om dat te doen. Vooral in de muziek zit het spiritiuele, iets dat je niet kunt vertellen met woorden. Troost, samenzijn, dat is het mooie van Maria. Er zit wel kritiek op religie in de voorstelling, het is niet alleen een eerbetoon. Misschien wel aan Maria maar niet aan alle ellende die in naam van religie gebeurd is. Toch is het zeker geen aanklacht of statement.’

Bastiaan: ‘We vertellen levensverhalen, daarmee kom je heel snel bij diepere vragen en zingeving uit.’

Maria Maria Maria is vanaf 27 augustus te zien op verschillende locaties door het hele land, waaronder het Scheltema Leiden. Kijk hier voor meer informatie en tickets.

Sophie Jansen

Sophie Jansen

Andere berichten

leidsCement
september 25, 2021
...
leidsCement
september 25, 2021
leidsCement
september 24, 2021